Bento Santiago, o narrador velho, diz que não contará o seminário e conta em vez disso dois colegas. Um compôs versos à maneira de Junqueira Freire, ordenou-se e anos depois, no coro de São Pedro, tratou os versos como cócegas da mocidade. O outro deixou o seminário e guardou só o Panegírico de Santa Mônica que escrevera; em 1882, chefe de seção na Marinha, ele pergunta se Bento o conservou. Bento mente que sim, recebe no dia seguinte um exemplar de vinte e seis anos, finge reconhecer trechos, e o autor se retira contente por ver que o Panegírico "tem agradado muito".
Análise
O contraste entre os dois colegas é o do poeta que esqueceu os versos e o autor que viveu de uma obra só, e Bento observa os dois sem desprezo. Ele mente ao segundo por delicadeza, o que mostra que o narrador sabe dizer a cada interlocutor o que lhe convém. O capítulo também funciona como pretexto: o folheto desencadeia a lembrança do seminário, que ele diz não querer contar e vai contar mesmo.
era cortesia, era quase caridade recordar alguma lauda
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pari.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat.
A análise completa de cada bloco de capítulos de Dom Casmurro está na assinatura, com a explicação de cada citação, o quiz, o guia em PDF e o caderno de estudos.
Com o Panegírico nas mãos, Bentinho se lembra do soneto que nunca fez. No seminário, deitado, ouviu sair da cabeça um verso solto, "Oh! flor do céu! oh! flor cândida e pura!", e perdeu uma ou duas horas de sono tentando completá-lo. A flor seria Capitu, depois a justiça, a liberdade, a caridade. Compôs primeiro o último verso, "Perde-se a vida, ganha-se a batalha!", achou-o sublime e chegou a trocar as palavras de lugar. Os doze versos do meio não vieram. O narrador velho dá os dois versos a quem quiser terminá-los.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit an.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore m.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugi.
O Panegírico faz sair outros perfis de seminaristas, entre eles os irmãos Albuquerques, o Bastos e Luís Borges, que acabou senador. Bento apresenta então Escobar: Escobar, três anos mais velho, filho de um advogado de Curitiba, de olhos e mãos e pés fugitivos, que medita de olhos para dentro e guarda de memória até as palavras. Tem uma irmã que diz ser um anjo e lhe escreve cartas afetuosas; ela morre pouco depois. Escobar vai abrindo a alma a Bentinho, e Bentinho, que ainda não é casmurro, deixa-o entrar, porque as portas da sua alma não têm chave.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum d.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu.
O Panegírico traz também sensações passadas. Bento quereria contar uma delas em latim, mas assegura à leitora castíssima que pode ler o próximo capítulo sem susto, e este serve de preparação: o coração, quando examina de antemão o que vem, fica robusto e o mal é menor. Ao ler o que vem, o leitor o achará menos cru do que esperava.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore e.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod te.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure do.
Voltando ao seminário numa segunda-feira, Bentinho vê uma senhora cair na rua; as meias dela estão limpas e as ligas são de seda. José Dias comenta que o andar afrancesado é um erro, e Bentinho só pensa nas meias e nas ligas, passa a desejar que as mulheres caiam, vê as batinas como saias e sonha à noite com pés e pernas. Reza com interrupções, e resolve um tratado entre a consciência e a imaginação: as visões femininas serão consideradas encarnações dos vícios e por isso contempláveis, como modo de temperar o caráter.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est la.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt molli.
Um antigo dizia arrenegar de conviva que tem boa memória, e Bento se inclui entre eles, embora diga que a memória dele é fraca, como a de quem viveu em hospedarias sem guardar nomes. Prefere os livros omissos aos confusos, porque nos omissos se pode meter tudo: ao fechar o livro falho, evoca o que não achou e preenche as lacunas. Assim, diz, o leitor poderá preencher as dele.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidat.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incid.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit.
Bento diz ter feito ao Panegírico o que descreveu: pôs nele o que faltava da santa e mais o soneto, as meias, as ligas e Escobar. Dirige-se ao opúsculo como a velhas chinelas, que guardam o aroma e o calor de dois pés, e lembra o pregão das cocadas do capítulo XVIII, que pensou em fazer musicar. Desistiu quando outro músico não sentiu saudade alguma ao ver a partitura. Conclui que não basta que as coisas encerrem casos e pessoas: é preciso tê-las conhecido e padecido.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labo.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit.
Nos primeiros dias da separação, José Dias visita Bentinho no seminário com recados da mãe e de tio Cosme, e lhe diz que a maior saudade está no maior coração, o de Dona Glória. Bentinho pergunta pela saída, e José Dias fala em viagem à Europa em 1859 ou 1860 e na utilidade dos "santos óleos da teologia". Os olhos dele fulguram e se perdem no pátio; dois lentes passam e José Dias repete a expressão. Bentinho insiste em sair em três meses, e ele revela o plano: Bentinho vai tossir aos poucos, para a mãe achar que precisa mudar de ares. Bentinho entende que é para fingir doença, e José Dias diz que já desconfia do peito dele. Bentinho propõe sair do seminário primeiro e embarcar depois, e pergunta de Capitu à queima-roupa.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Lorem ipsum.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut la.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia d.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea c.
Bentinho percebe que a pergunta sobre Capitu foi imprudente, porque revelava que ela era o motivo principal da repulsa ao seminário. José Dias responde que ela anda alegre, "é uma tontinha", enquanto não pegar algum peralta da vizinhança que case com ela. Bentinho sente um frio pelo corpo e o coração bater forte: a notícia de que Capitu vive alegre, quando ele chora todas as noites, lhe parece prova. Pela primeira vez sente ciúme, imagina os peraltas olhando para ela, as flores trocadas, tem o ímpeto de correr à casa do Pádua e não faz nada. José Dias termina com "a conta que dará de si", e Bentinho só pede que a mãe o mande buscar no sábado.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Lorem ipsum dolor sit amet cons.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Lore.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nost.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco labo.
Bentinho aguarda ansioso o sábado, perseguido por sonhos, e conta dois que formam metades de um. No primeiro, vê um peralta conversando com Capitu na janela; ele foge quando Bentinho corre. Pádua, ao lado da filha, mira um bilhete de loteria branco, de número 4004, e explica que o peralta viera trazer a lista. Capitu dá a Bentinho com os olhos todas as sortes, e a maior devia ser dada com a boca. No segundo, a rua está deserta, Capitu se inclina para fora, ele lhe pega as mãos e acorda sozinho no dormitório. Passa a noite tentando voltar ao sonho, não consegue e dá mal as lições.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehen.
Relendo o capítulo anterior, Bento tem uma ideia e um escrúpulo de escrevê-la, por ser banal: a casa do Engenho Novo reproduz a de Matacavalos, para ligar as duas pontas da vida, e isso não deu certo; assim também o sonho do seminário, que ele tentou continuar sem sucesso. Conclui que um dos ofícios do homem é apertar os olhos e tentar continuar à noite velha o sonho truncado na noite moça. Vai à janela e pergunta à noite por que os sonhos se esgarçam; ela responde que já não é a dona deles, que os sonhos modernos moram no cérebro e que a ilha dos sonhos, como a dos amores, é objeto da ambição da Europa e dos Estados Unidos. Fecha a janela e vai dormir.
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et d.
Chegam os sábados, e Bentinho se afeiçoa à vida nova; Escobar é seu amigo mais próximo. Quando está para lhe contar as penas e esperanças, Capitu o impede: o segredo não é só dele. Ela também lhe aconselha a não ficar muito tempo na casa dela e a ir logo ver Dona Glória. Em casa, Dona Glória pergunta a José Dias e a Capitu se Bentinho dará um bom padre, e Capitu responde que sim, com convicção. Bentinho lhe censura a alegria desde que ele entrou no seminário. Capitu explica que desconfiam deles, que também tivera noites desconsoladas, que a mãe dela lhe pedira para esquecê-lo, e que, para não confirmar a denúncia de José Dias, mostra-se alegre diante de Dona Glória e de D. Justina. No dia seguinte, Dona Glória conta que Capitu disse que quem a casaria seria o Padre Bentinho. Bentinho corre a louvar-lhe a astúcia: "vamos enganar toda esta gente".
Análise
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim i.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur excepteur sint occaecat cupidatat non proident sunt in culpa qui offic.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat duis aute irure dolor in repre.
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostru.